Dlaczego do paszy dla kur dodaje się olej?

Z czterech powodów. Po pierwsze, witaminy A, D3, E i K rozpuszczają się wyłącznie w tłuszczach — bez tłuszczu w paszy kura wydali je niewchłonięte, a brak witaminy D3 oznacza słabe skorupki nawet przy dużej podaży wapnia. Po drugie, olej wiąże pył ze śrutowanych zbóż, który drażni drogi oddechowe. Po trzecie, tłuszcz dostarcza ponad dwa razy więcej energii niż zboża, co ratuje bilans latem, gdy kury jedzą mniej z powodu upałów, i zimą, gdy zużywają energię na ogrzanie ciała. Po czwarte, kwas linolowy z olejów roślinnych zwiększa masę znoszonych jaj. Typowy dodatek to 1,5–2% mieszanki.

Dlaczego kury wydziobują sobie pióra i zjadają jaja?

Najczęstszą przyczyną jest niedobór metioniny — aminokwasu, którego zboża i zielonka zawierają bardzo mało. Gdy go brakuje, ptak zaczyna szukać białka tam, gdzie jest go dużo: w piórach współtowarzyszek i we własnych jajach. Źródła metioniny to śruta sojowa, makuch słonecznikowy i mączka rybna. W chowie ekologicznym, gdzie nie wolno stosować syntetycznej metioniny, trzeba łączyć makuch słonecznikowy, drożdże paszowe i zarodki pszenne.

Po co kurom grit, skoro dostają paszę?

Kury nie mają zębów — rozcieranie pokarmu odbywa się w żołądku mięśniowym, który działa jak młyn. Żeby ten młyn działał, potrzebuje twardych, nierozpuszczalnych kamyczków, czyli gritu. Bez niego ziarno przechodzi przez przewód pokarmowy częściowo niestrawione i zostaje wydalone. W praktyce oznacza to, że hodowca płaci za paszę, której ptak nie przyswaja. Grit to nie to samo co kreda czy muszle: kreda jest rozpuszczalna i pełni funkcję mineralną, grit jest nierozpuszczalny i pełni funkcję mechaniczną.

Ile białka potrzebują kury na poszczególnych etapach?

Pisklęta od 0 do 8 tygodnia potrzebują 18–20% białka ogólnego przy około 1,0% wapnia. Młodzież od 9 do 17 tygodnia — 14–15% białka i 1,0–1,2% wapnia; celowo mniej, żeby ptaki się nie otłuściły przed rozpoczęciem nośności. Kury nioski w szczycie nośności — 16–18% białka, ale przede wszystkim aż 3,8–4,2% wapnia, czyli około czterokrotnie więcej niż młodzież, ze względu na produkcję skorup.

Ile soli potrzebuje drób i od jakiej dawki sól jest groźna?

Sód jest niezbędny — odpowiada za przewodnictwo nerwowe, gospodarkę wodną i apetyt, a jego niedobór powoduje gorsze przyrosty, spadek nieśności oraz kanibalizm i wydziobywanie piór. Prawidłowy poziom to około 0,3% NaCl w mieszance, czyli 3 g na kilogram paszy. Jednocześnie drób należy do najwrażliwszych na sól zwierząt gospodarskich: orientacyjnie 3–4 g NaCl na kilogram masy ciała bywa dawką śmiertelną, a pisklęta są wielokrotnie wrażliwsze od ptaków dorosłych. W gospodarstwie z serowarnią ryzyko jest realne, bo solanka o stężeniu 20% zawiera 200 g soli w litrze — tyle, co około 66 kg prawidłowej paszy. Dla kury o masie 2 kg śmiertelne bywa już 30–40 ml solanki. Objawy narastają w kolejności: wzmożone pragnienie, wodniste odchody, niezborność ruchów, drgawki, śmierć. Stały dostęp do czystej wody drastycznie zmniejsza ryzyko.

Czy serwatkę po serze można wykorzystać jako paszę?

Tak, i jest to najstarszy sposób jej zagospodarowania. Najlepszym odbiorcą są świnie — tuczniki przyjmują orientacyjnie 10–20 litrów dziennie, zastępując część wody. Drobiowi serwatkę podaje się ostrożnie i wyłącznie ukwaszoną, bo ptaki nie trawią laktozy i dostają mokrej ściółki. Serwatki solonej nie wolno skarmiać nigdy — grozi zatruciem solą. Pełne dawki i zasady opisujemy na osobnej stronie o serwatce w żywieniu zwierząt.

Pasze i zwierzęta — normy, bilansowanie i produkty uboczne

Q: Dlaczego muszle ostryg są lepsze niż drobno zmielona kreda?

Bo liczy się tempo uwalniania wapnia, nie tylko jego ilość. Skorupa jaja powstaje głównie w nocy. Drobno zmielona kreda lub skorupki z kuchni wchłaniają się szybko i zostają wydalone jeszcze przed nocą, więc kura buduje skorupę z wapnia pobranego z własnych kości. Grube frakcje, takie jak muszle ostryg, zalegają w żołądku mięśniowym i uwalniają wapń powoli przez całą noc — dokładnie wtedy, gdy jest potrzebny. Najlepszym rozwiązaniem jest podanie obu frakcji jednocześnie.

Gospodarstwo to jeden obieg: mleko idzie na ser, serwatka i nieudane partie wracają do zwierząt, a zwierzęta dają mleko. Ten dział zajmuje się drugą połową tego cyklu — żywieniem i zagospodarowaniem produktów ubocznych.

⚠️ Sól — dla drobiu konieczna i zabójcza jednocześnie

W gospodarstwie z serowarnią sól jest wszędzie: w solance, w serwatce z serów solonych w masie, w obcinkach skórki i w samym serze.

Potrzebna: około 0,3% NaCl w mieszance, czyli 3 g na 1 kg paszy. Sód odpowiada za przewodnictwo nerwowe, gospodarkę wodną i apetyt. Niedobór: gorsze przyrosty, spadek nieśności oraz — podobnie jak przy braku metioniny — kanibalizm i wydziobywanie piór.

Zabójcza: drób należy do najwrażliwszych na sól zwierząt gospodarskich. Orientacyjnie już 3–4 g NaCl na kilogram masy ciała może być dawką śmiertelną. Pisklęta są wielokrotnie wrażliwsze od ptaków dorosłych.

Przeliczenie, które to unaocznia:

Solanka serowarska 20% zawiera 200 g soli w 1 litrze.
Prawidłowo zbilansowana pasza zawiera 3 g soli w 1 kg.
→ 1 litr solanki niesie tyle soli, co około 66 kg paszy.
→ Dla kury o masie 2 kg dawka potencjalnie śmiertelna to ok. 6–8 g NaCl, czyli zaledwie 30–40 ml solanki — kilka łyżek.

Objawy zatrucia solą: wzmożone pragnienie → wodniste odchody i mokra ściółka → niezborność ruchów, osłabienie nóg → drgawki → śmierć. Pierwszy sygnał bywa mylony ze zwykłą biegunką.

Stały dostęp do czystej wody drastycznie zmniejsza ryzyko — zatrucie solą jest najgroźniejsze przy ograniczonym pojeniu. Nigdy nie zestawiaj słonego dodatku z brakiem wody.

Zasada dla serowara: wszystko, co miało kontakt z soleniem — solanka, serwatka z serów solonych w masie, obcinki solonej skórki — idzie do utylizacji, nie do kurnika.

Normy żywieniowe drobiu

Cztery dodatki, które amatorzy pomijają

Etap	Białko ogólne	Wapń	Energia	Na co uważać
Pisklęta (0–8 tyg.)	18–20%	~1,0%	~2800 kcal/kg	szybki wzrost, wysokie zapotrzebowanie na witaminy
Młodzież (9–17 tyg.)	14–15%	1,0–1,2%	~2700 kcal/kg	celowo mniej białka, by ptaki się nie otłuściły
Nioski (szczyt nośności)	16–18%	3,8–4,2%	2700–2750 kcal/kg	czterokrotnie więcej wapnia niż u młodzieży

Kalkulator powie ile. Poniżej wyjaśniamy dlaczego — bez tego łatwo uznać te składniki za zbędny wydatek.

Olej roślinny (1,5–2% mieszanki)

Witaminy A, D3, E i K rozpuszczają się wyłącznie w tłuszczach — bez oleju kura wydali je niewchłonięte. Brak witaminy D3 oznacza słabe skorupki nawet przy dużej podaży wapnia. Olej wiąże też pył ze śrutowanych zbóż (ochrona dróg oddechowych), dostarcza ponad dwa razy więcej energii niż zboża, a kwas linolowy zwiększa masę jaj.

Muszle ostryg — gruba frakcja wapnia

Skorupa jaja powstaje głównie w nocy. Drobno zmielona kreda wchłania się szybko i zostaje wydalona przed nocą, więc kura buduje skorupę z wapnia pobranego z własnych kości. Grube frakcje zalegają w żołądku mięśniowym i uwalniają wapń powoli przez całą noc. Najlepiej podawać obie frakcje jednocześnie.

Źródła metioniny

Niedobór metioniny to główna przyczyna wydziobywania piór i zjadania jaj — ptak szuka białka tam, gdzie jest go dużo. Źródła: makuch słonecznikowy, śruta sojowa, mączka rybna. W chowie ekologicznym, gdzie nie wolno stosować syntetycznej metioniny, łączy się makuch słonecznikowy, drożdże paszowe i zarodki pszenne.

Grit — nierozpuszczalny żwirek

Kury nie mają zębów; pokarm rozciera żołądek mięśniowy, który potrzebuje twardych kamyczków. Bez gritu ziarno wychodzi w połowie niestrawione — hodowca płaci za paszę, której ptak nie przyswaja. Grit to nie to samo co kreda: kreda jest rozpuszczalna i pełni funkcję mineralną, grit jest nierozpuszczalny i pełni funkcję mechaniczną.

Z serowarni do obory — zamknięty obieg

Produkcja sera zostawia dwa produkty uboczne, które w gospodarstwie nie muszą być odpadem.

⚠️ Podane normy i dawki mają charakter orientacyjny — zależą od rasy, wieku, warunków utrzymania i pozostałych składników dawki. Przy problemach zdrowotnych stada skonsultuj się z lekarzem weterynarii.

Pasze i zwierzęta w gospodarstwie